U bent van huis uit ingenieur. Om het kort samen te vatten: hoe raak je zo gefascineerd door “bedrijfsprocessen”?

Op een gegeven moment blijkt dat je pad te zijn. Het begint natuurlijk met een bepaalde interesse. Maar ook het ‘toeval’ speelt. Ook al denk je in alles zelf de regisseur te zijn. Je kiest voor een bepaalde studie. Je oog valt ergens op. Je vindt een baan. Er is een probleem dat moet worden opgelost. Je komt net op een bepaald moment iemand tegen. Enzovoort.

En dan, op een goed moment, weet je van binnenuit, vanuit een zeker bewustzijn, een verlangen of een droom, zo je wil, dat je hiermee door moet gaan. Dat dit iets voor je is. Er is de uitdaging, maar vooral ook het plezier. Plezier in wat je doet, dat houd je op de been en helpt tegenslagen, die er natuurlijk ook zijn, te overwinnen.

Al tijdens mijn studie in Delft boeide het mij om inzicht of greep te krijgen op het gedrag “van een geheel”. Hoe de totale elektriciteitsvoorziening ín elkaar zat’ boeide me meer dan de afzonderlijke componenten, zoals een hoogspanningslijn, of een elektrische generator.

En in mijn eerste baan bij Shell kreeg ik de gelegenheid om van zo’n complex geheel als een olieraffinaderij, een gedragsmodel of prestatiemodel op te stellen en zo de energiestromen en opbrengsten te optimaliseren.

Vervolgens, na nog wat jaren met de voeten in de klei bij Shell, kreeg ik steeds meer oog voor de menselijke factor in dat spel van presteren en optimaliseren. En dat heeft me eigenlijk nooit meer losgelaten. Hoe krijg je samen, in een afdeling of in een project, het allemaal voor elkaar: op tijd en met de juiste kwaliteit, precies zoals de klant het wil?”

U bent bij Shell weggegaan?

“Ja, na een mooie tijd van twaalf jaar, kreeg ik de kans om meer van mijn passie te realiseren: het ontwikkelen van een organisatieadviespraktijk voor eigen rekening en risico, samen met enkele zeer ervaren organisatieadviseurs van een gerenommeerd adviesbureau.

Zo begon iets nieuws: het motiveren, het faciliteren en tot meer presteren brengen van professionals in de zorg, in de industrie en bij de overheid. En dat met behulp van organisatiekundige en informatiekundige “technologie”. Daar komt van alles bij kijken: van het verhelderen van doelen en betekenis van projecten en processen tot en met het volgen van soms de kleinste details bij de uitvoering.”

Een loopbaanverandering van een wereld van concrete technische systemen naar een wereld waar mensen vooral samenwerken in de wat minder tastbare dienstverlening: een sprong in het diepe?

“Ja en nee. Nee, want de inzet van techniek, zoals in raffinaderijen en op olie- en gasvelden kan niet zonder de organisatie van die inzet. Elke inzet vraagt oog voor de gewenste sturing op prestaties en vereist het in acht nemen van de risico’s en van wat allemaal mis kan gaan met de inzet van mensen en middelen.

Ja, want wanneer je vanuit een productieomgeving vervolgens steeds vaker betrokken raakt bij dienstverlening, ontdek je hoe kwetsbaar de kwaliteit van de menselijke keten of processen is en besef je de vitale betekenis van samenwerken en communiceren. Een technische of systeembenadering in enge zin is dan inadequaat.”

Toch heeft u na zo’n 12 jaar organisatieadviespraktijk uw ondernemerschap vervolgd in de richting van de technologie, meer nog van de ICT technologie. Hoe is dat zo gekomen?

“Geen professie is zo breed of vaag als die van een organisatieadviseur. De wijze waarop hij of zij acteert is sterk gebonden aan zijn persoon, zijn kwaliteiten en passie. Mijn passie voor de menselijke maat in bedrijfsprocessen, vatte na twaalf jaar organisatieadvieswerk opnieuw vuur en vlam. Ik kwam via Stanford University, in contact met een compleet nieuwe manier van denken over hoe je organisaties kunt voorstellen. Zoals de bekende Gareth Morgan zijn verschillende beelden van organisaties stelt, zo kwamen Winograd en Flores met een beeld van organisaties dat nauw aansluit op de hedendaagse mogelijkheden van (samen)werken. Daarbij denk ik aan wat internet- en communicatietechnologie in de 21ste eeuw mogelijk maken.”

Kort gezegd gaat het bij Winograd en Flores erom dat je organisatieprocessen kunt afbeelden op een manier waarbij je onderscheid maakt tussen acties die communicatie en acties die prestaties implementeren. In Nederland heeft Jan Dietz, met wie ik enkele jaren nauw heb samen gewerkt, dit proces- of organisatiemodel verder ontwikkeld. Zo zijn er meer varianten ontstaan in dezelfde geest of lijn van Winograd en Flores.

Die passie voor de nieuwe manier van kijken resulteerde in de oprichting van een bedrijf dat software ontwikkelt voor het op die manier inzichtelijk maken en organiseren van bedrijfsprocessen?

“Inderdaad. Met deze nieuwe inzichten zijn we aan de gang gegaan. We begonnen met het tekenen en afbeelden van organisatieprocessen ten behoeve van procesbeheersing, bijvoorbeeld in het kader van ISO of HKZ, en ten behoeve van proces control, of ook wel moderne AO/IC genoemd, zoals de Erasmus Universiteit heeft ontwikkeld. En sinds kort kunnen we met de software die we hebben ontwikkeld ook de processen ‘live’ ondersteunen.”

Een lange weg van idee naar werkelijkheid. Hoe gaat dit verder?

“Ja, maar op een heel pragmatische manier: werkenderwijs. Ik ben, zoals dat zo vaak in het leven geldt, maar één van de schakels in een lange keten van ontwikkelstappen. Ooit werd vorige eeuw in de analytische filosofie de basis gelegd voor het nieuwe organisatiemodel. Vervolgens kwamen Winograd en Flores met een praktisch werkende uitvoering. En daarna kwamen verschillende andere uitwerkingen. Wij zijn vooral ook ‘van de praktijk’: we schetsen eenvoudig een bedrijfsproces op basis van dit inzicht en zorgen vervolgens dat we de organisatie kunnen faciliteren en ondersteunen in haar opdracht om te presteren.”

En waarom ging deze software vervolgens ‘modulor’ software heten?

“Ja, de naam “modulor” van ons merk is afgeleid van de samenstelling “modul’or” op basis van de Franse woorden “module” en “or” waarmee de Franse architect Le Corbusier de maatvoering van de ontworpen ruimtes vorm gaf. De samentrekking wijst op de menselijke maat. En dat is precies wat modulor software in de processen zichtbaar maakt: de mensen die samenwerken en de communicatie die de samenwerking mogelijk maakt. Op grond daarvan bepaal je de gewenste (geautomatiseerde) informatievoorziening in de procesvoering.

Maatwerk in plaats van standaardisatie?

Nee. De ‘menselijke maat’ in het procesmodel hanteren, betekent in de eerste plaats dat de beelden van de processen vanzelfsprekend, natuurlijk en realistisch zijn en dat iedereen de mogelijkheden en beperkingen in het proces kan beoordelen. Zo helpen we, mede met de software waarmee je de processen beschrijft, de grillige, altijd weer door mensen gedreven bedrijfsprocessen inzichtelijke te maken en tot presteren te brengen voor hun klanten.

In de tweede plaats betekent ‘menselijke maat’ dat vanuit deze beelden nog steeds een gestandaardiseerde vorm aan het proces gegeven zal worden. Maar dan wel de vorm waar het bedrijf of de organisatie behoefte aan heeft of die de onderscheidende werkwijze van het bedrijf direct ondersteunt.

Want op een abstracte manier zijn overeenkomstige processen van verschillende bedrijven gelijk. Maar concreet ingevuld zijn er telkens verschillen: andere interacties en bijvoorbeeld een andere overleg- en besluitvorming.

Anders dan in de traditionele benadering helpt en faciliteert deze aanpak de telkens weer unieke en onderscheidende manier waarop een organisatie zijn klanten bedient. En dat is maar goed ook, want de mensen in het bedrijfsproces, hun ervaring, competenties en hun creativiteit, maken nog steeds het verschil.”